Over Yana (2) - Waar vrijheid begint te verdwijnen

In het vorige deel schreef ik over waar dat gevoel van dit klopt hier niet vandaan komt. Over vragen stellen wanneer volgen impliciet verwacht wordt. Over frictie. En over hoe vrijheid voor mij al lang meeloopt, ook al had ik er toen nog geen woorden voor.

Dat bleef niet bij denken alleen. Op een bepaald moment begon het gevolgen te krijgen. In hoe ik werkte en hoe ik keek naar werk. Alsook in hoe afhankelijkheid plots veel concreter werd dan mij lief was.

Dit deel gaat over dat kantelpunt. Niet één moment waarop alles veranderde, maar een aantal situaties die samen iets duidelijk maakten. Het verklaart waarom zoveel mensen vastlopen zonder het te beseffen. En waarom ik vrij vroeg wist: dit ga ik anders aanpakken.

Een gesprek dat bleef hangen

In mijn studententijd, tijdens mijn stage werd dat voor het eerst tastbaar. Niet door een groot conflict, maar door iets banaals dat achteraf veel meer bleek te zeggen dan hoe ik het op dat moment voelde.

Mijn stagemeester vroeg me wat ik van zijn afdeling vond. Ik vroeg of ik eerlijk mocht zijn. Dat mocht. Dus was ik dat ook. Ik zei dat het niet mijn ding was, dat ik mezelf geen hele dagen achter een computer zag zitten, dat ik respect had voor het team maar wist dat dit geen richting zou zijn waarin ik zou floreren.

Hij zijn dat hij mijn eerlijkheid waardeerde en het gesprek ging verder alsof er niets aan de hand was. Pas later, via mijn stagebegeleider van de hogeschool, begreep ik dat mijn eerlijkheid toch niet zo werd geapprecieerd. Mijn stagemeester gaf mij een 5 op 10. Niet omdat mijn werk niet voldeed. Integendeel zelfs! Na mijn stage kreeg ik door het bedrijf werk aangeboden en het jaar nadien mocht ik er terug stage lopen. Maar omdat wat ik gezegd had niet paste binnen wat verwacht werd.

Daar viel iets op zijn plaats. Zonder drama of verontwaardiging. Ik zag het als zijn probleem: "Die mens begrijpt mij gewoon niet.". Het was gewoon een helder inzicht dat dit soort structuren mij vroeg of laat zou verstikken. Niet omdat samenwerken moeilijk is, maar omdat ik slecht functioneer in omgevingen die geen ruimte laten voor nuance, vragen of richting en waar goedbedoelde eerlijkheid wordt bestraft."

Werk is zelden het echte probleem

Vanaf dan begon ik anders te kijken naar mensen rondom mij. Naar mede-studenten, naar vrienden, naar mensen die reeds werkten. Ik zag hoe vanzelfsprekend bepaalde keuzes worden gemaakt en verdedigd worden alsof ze neutraal zijn.

Ik begon weer vragen te stellen...

Waarom blijven zoveel mensen hangen in jobs die hen leegzuigen? Waarom slikken ze situaties waarvan ze diep vanbinnen voelen dat ze niet kloppen? Dat zijn nochtans geen domme mensen. Vaak zijn het net de plichtsbewusten. De mensen die hun verantwoordelijkheid nemen. Die geleerd hebben dat volhouden een deugd is.

Hoe langer ik keek, hoe duidelijker het werd dat het probleem zelden het werk zelf is. Het probleem zit in wat eraan vast hangt. In de afhankelijkheid die stilletjes wordt opgebouwd, vaak zonder dat iemand het zo benoemt.

De aankoop van de gezinswoning: het moment waarop vrijheid verdwijnt

Voor veel mensen begint dat bij iets wat maatschappelijk als verstandig en volwassen wordt gezien: de aankoop van de gezinswoning. Voor veel mensen is dit in tegenstelling tot wat moet doet geloven, geen startpunt naar vrijheid, maar betekent het meestal juist het moment waarop mensen hun vrijheid verliezen.

Het is niet het huis zelf dat hen beperkt. Het zijn de verplichtingen die eraan gekoppeld zijn. Met name de lening die eraan hangt die plots bepaalt hoeveel speelruimte er nog is.

Die maandelijkse afbetaling bepaalt alles. Uit angst voor ontslag:

• blijven mensen in jobs die hen energetisch leegzuigen

• durven mensen minder risico’s nemen

• slikken mensen situaties die eigenlijk niet oké zijn

• maken mensen keuzes vanuit verplichting, niet vanuit passie of verlangen

De lening bepaalt hoe kritisch je kan zijn. Hoe makkelijk je kan vertrekken. Hoeveel risico je nog durft nemen. Wie zwaar leent, verliest ademruimte. En zonder ademruimte wordt vrijheid iets waar je over praat, niet iets wat je leeft.

Ik kocht mijn bouwgrond toen ik nog studeerde

Toen dat besef eenmaal begon door te dringen, wist ik dat ik het anders moest aanpakken. Niet later, maar nú. Vóór ik ooit vast zou zitten. Want vrijheid ontstaat niet plots. Vrijheid bouw geleidelijk aan op, en best vanaf je jong bent.

Ik heb het geluk dat ik mijn man leerde kennen toen we nog heel jong waren. Ik was 16, hij 17. Dus toen ik in mijn laatste jaar zat aan de hogeschool en deze inzichten kreeg, was het al erg aan het kriebelen om te gaan samenwonen. Uiteindelijk besloten we een bouwgrond te kopen en, geïnspireerd door mijn ouders, eigenhandig onze woning te bouwen.

Eigenhandig mijn eigen huis gebouwd

Terwijl ik nog een Master Toegepaste Economische Wetenschappen haalde aan de Vrije Universiteit van Brussel (VUB) in avondonderwijs als werkstudent, volgde mijn vriend enkele praktijkcursussen bouw. Om vervolgens een bobcatje te huren om de funderingen uit te graven.

Stap voor stap bouwden we letterlijk ons eigen huis. Met het geld dat binnen kwam, kochten we bouwmaterialen. Mensen verklaarden ons gek. Maar wij wisten waarom we het deden.

Pas toen ons huis er eindelijk grotendeels stond, sloten we op moment van de afwerking een lening af die zo laag was dat ze ons nooit kon vastzetten. We leenden het maximale bedrag om fiscaal maximaal terug terug te trekken. Een strategische keuze. Want al zouden we beiden onze job verliezen, het bedrag was zo laag dat we het op elk moment konden afbetalen.

Dat voelde als echte rust. Nog niet de rust van luxe. Maar wél de rust van autonomie.
En dat gevoel, wens ik iedereen toe !

Vrijheid is geen toeval

Het inzicht dat je geen vrijheid hebt als je afhankelijk bent van een bank, is één van de belangrijkste lessen uit mijn leven geweest. Het heeft mijn manier van denken voorgoed veranderd.

Kijk maar eens om je heen. Vrijheid gaat zelden verloren door grote fouten. Vrijheid gaat verloren door verplichtingen die te vroeg te zwaar worden: leningen die je vast zetten, banen die je moet blijven doen omdat je geen keuze hebt.

Vrijheid heeft niets te maken met miljoenen.
Vrijheid heeft alles te maken met ruimte in je leven om keuzes te maken.
Vrijheid is geen lot, maar een systeem dat je moet bouwen wanneer je jong bent. Niet wanneer je vastzit.
En die ruimte moet je beschermen.

Hoe dat inzicht later alles verklaarde

Jaren later, toen ik professioneel in vastgoed terechtkwam, vielen de puzzelstukken opnieuw in mekaar.
Ik zag exact hoe mensen vastliepen. Omdat ze niet begrepen hoe financiële afhankelijkheid ontstaat door de aankoop van die eerste woning.

Wat voor mij een helder inzicht was, bleek voor velen een blinde vlek. Het moment waarop vrijheid verdwijnt, wordt zelden herkend wanneer het gebeurt. En dat besef bleef knagen, omdat het niet ging over individuele fouten, maar over een systeem dat dit soort afhankelijkheid normaliseert.

Wat voor mij begon als een intuïtief besef werd uiteindelijk een fundament van wat ik in Urbanya wil meegeven:

Je kan niet vrij leven als je niet begrijpt hoe financiële afhankelijkheid ontstaat.

En net dat wilde ik doorbreken.

Maar dat kwam pas echt samen in een andere context. Op een andere plek.

Wat je in de volgende blog kan lezen

In het volgende deel verschuift de focus naar vastgoed en naar Spanje, waar ik van dichtbij heb gezien hoe snel enthousiasme kan omslaan in kwetsbaarheid wanneer je het speelveld niet kent, en hoe kennis soms het enige is wat vrijheid beschermt.